MTX

Would you like to read this information again? Use the following options:

Alles over MTX

Powered by: KNMP logo
  • Introductie

    MTX is de afkorting voor methotrexaat. Methotrexaat heeft veel verschillende effecten en toepasingen.

    Wanneer u methotrexaat gebruikt voor een ontstekingsziekte, zoals reumatoïde artritis, psoriaris of de ziekte van Crohn, klik dan hier op informatie bij methotrexaat bij ontstekingsziekten.

    Wanneer u methotrexaat gebruikt voor kanker, een buitenbaarmoederlijke zwangerschap of een mola-zwangerschap, klik dan hier op informatie bij methotrexaat bij kanker.

    Methotrexaat heeft verschillende effecten. Het type effect is afhankelijk van de hoogte van de dosering en hoe vaak u het moet gebruiken. Tegen kanker is vaak een dosering nodig hoger dan 30 mg per week. Hierbij wordt het soms één dag per week gebruikt, maar er zijn ook andere doseerschema's bijvoorbeeld meer dagen per week of eens in de twee weken. In deze hoge dosering remt het de groei van cellen.

    Artsen schrijven methotrexaat in hoge dosis voor als remmer van celgroei bij verschillende soorten kanker en bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

    De tekst hieronder gaat alleen over de toepassing als remmer van de celgroei.

    Er bestaan ook andere toepassingen van methotrexaat. In lage doseringen die u eenmaal per week gebruikt, onderdrukt methotrexaat het afweersysteem en remt het ontstekingen. Artsen schrijven het in deze lage dosering voor bij chronische ontstekingsziekten van gewrichten, huid en darmen. Hiervoor is een aparte tekst beschikbaar: zie methotrexaat bij ontstekingsziekten.

    Belangrijk
    Zorg ervoor dat u precies weet hoeveel en hoe vaak u dit medicijn van de arts moet gebruiken. Laat u dus uitleggen hoeveel u per keer moet nemen en hoe vaak u dit moet doen. Wanneer dit u niet duidelijk is, neem dan voor gebruik contact op met uw arts of apotheker.

  • Bijwerkingen

    Dit middel heeft een krachtige werking op de celdeling, niet alleen van kankercellen maar ook van gezonde lichaamscellen.

    Dat komt doordat methotrexaat de aanmaak van foliumzuur verhindert in zowel kankercellen als gezonde lichaamscellen. Lichaamscellen en ook kankercellen hebben foliumzuur nodig om zich te kunnen vermenigvuldigen en zo te groeien. De bijwerkingen ontstaan door het tekort aan foliumzuur in de gezonde cellen. Dit is vooral het geval op plaatsen waar de cellen zich van nature snel delen. Dit zijn de slijmvliezen van mond, maag en darmen, de huid, de haren en het bloed.

    Na elke kuur zal de arts foliumzuur of folinezuur voorschrijven om het tekort aan foliumzuur in de cellen op te vangen. Het blijkt dat dit wel de gezonde cellen beschermt, maar niet de kankercellen.

    Door de lijst van bijwerkingen kan het lijken dat het middel erger is dan de kwaal. Maar de bijwerkingen komen lang niet bij iedereen in dezelfde mate voor. Bovendien gaan de bijwerkingen na de chemokuur geleidelijk over.

    De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

    Regelmatig

    • Snel na toediening: misselijkheid, braken en ernstige diarree. Bij misselijkheid schrijft de arts een antibraakmiddel voor. Zorg dat u extra drinkt als u diarree heeft en moet overgeven.

    Soms

    • Binnen drie tot vijf dagen na toediening: pijnlijke tong, mond of keel, maagpijn en zuurbranden. Deze bijwerkingen ontstaan door ontsteking van de slijmvliezen van mond, keel, slokdarm, maag en darmen. U kunt dit zien aan een vuurrode kleur van de slijmvliezen. Eten en drinken kunnen hierdoor pijnlijk zijn. De arts kan een mondspoeling met calciumfolinaat voorschrijven om de klachten te verminderen. Verder helpt het in veel gevallen om op ijsblokjes te zuigen, tijdens en direct na de chemotherapie. Tijdens de chemokuur kunnen ingrepen aan uw gebit of in uw mond de klachten verergeren. Daarom moet u Vóór u aan de chemokuur begint, de tandarts uw gebit laten controleren en eventueel behandelen. Verzorg uw gebit extra goed door een aantal maal per dag te poetsen met een zachte tandenborstel. Ook kunt u spoelen met een desinfecterende mondspoeling. Om maagpijn en brandend maagzuur te bestrijden, kan de arts een maagbeschermend middel voorschrijven. Heeft u (aanleg voor) een maagzweer of heeft u een darmontsteking? Dan zal de arts u vooraf en tijdens het gebruik controleren, zodat de maag- of darmklachten niet te zeer verergeren. Overigens wordt dit middel soms juist gebruikt door mensen met bepaalde darmontstekingen, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa.

    Zelden

    • Hoofdpijn.
    • Binnen een tot twee weken na toediening: verhoogde kans op infecties, bloedarmoede en een verhoogde kans op bloedingen, zoals bloedneuzen. Deze bijwerkingen ontstaan doordat het lichaam minder rode en witte bloedcellen en minder bloedplaatjes aanmaakt. Neem bij de volgende verschijnselen contact op met uw arts: onverklaarbare koorts of keelpijn, blaasjes in de mond en keel, extreme vermoeidheid, bloedneuzen, onverklaarbare blauwe plekken. Door het tekort aan witte bloedcellen bent u ook bevattelijker voor infecties door virussen, bacteriën of schimmels. Neem altijd contact op met uw arts bij infecties als verkoudheid, keelontsteking, griep, steenpuisten en andere huidinfecties.
    • Schade aan de lever of de nieren. Uw arts zal uw lever en nieren daarom zeer regelmatig controleren. Voordat u dit middel gaat gebruiken, zal uw arts uw bloed op lever- of nieraandoeningen controleren. Bij een ernstige lever- of nieraandoening zal de arts een ander medicijn proberen te vinden. Waarschuw uw arts bij ernstige misselijkheid, ernstige diarree met bloed, kortademigheid en bij gele verkleuring van de huid en het tandvlees (dit laatste wijst op een leverziekte). Door veel te drinken kunt u de schade aan de nieren beperken.
    • Longaandoeningen. U kunt dit merken aan een droge kriebelhoest, kortademigheid of koorts. In sommige gevallen kan ernstige longontsteking ontstaan. Raadpleeg uw arts bij het optreden van deze klachten.

    Zeer zelden

    • Zwellingen in de lymfklieren. Mocht u een vergroting van de knobbels bemerken in uw nek, liezen of oksels, meld dit dan aan uw arts. De zwellingen kunnen afnemen als u stopt met de behandeling, soms is een behandeling tegen de zwellingen nodig.
    • Allergie, dit merkt u aan huiduitslag, galbulten en jeuk. Vermoedt u dat u overgevoelig bent voor dit middel, raadpleeg dan uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor methotrexaat. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt. Een heel enkele keer is allergie ernstig. De huiduitslag gaat dan gepaard met blaren, koorts en ontstoken ogen. Waarschuw dan direct een arts.
    • Verhoogde gevoeligheid van een door zonlicht verbrande huid. Ga enkele dagen voorafgaand aan de behandeling niet zonnebaden en gebruik bij fel zonlicht een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor.
    • Haaruitval en kaalheid. Niet alleen van hoofdhaar, maar ook van wenkbrauwen, wimpers, oksel- en schaamhaar. Na de behandeling zal het haar na ongeveer een maand weer gaan groeien. De kans op haaruitval neemt toe bij combinaties van meerdere medicijnen tegen kanker.
    • Bijwerkingen op het zenuwstelsel met als verschijnselen hoofdpijn, koorts, sufheid, wazig zien, spraakstoornis of tijdelijke verlammingen. Deze bijwerkingen komen vooral voor als u dit medicijn toegediend krijgt in het ruggenmerg (intrathecaal). Ze treden dan meteen na toediening op.

    Neem contact op met uw verpleegkundige of arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen. Soms is het nodig om de dosering aan te passen zodat de bijwerkingen verminderen. Soms ook zal de arts een ander medicijn voorschrijven tegen de bijwerkingen.

    Bespreek ook met uw arts of verpleegkundige als u zich zorgen maakt over bijwerkingen. Ervaart u andere bijwerkingen dan die hierboven staan? Meld dat dan aan uw apotheek, arts of verpleegkundige.

    Let op
    Dit middel is schadelijk voor het ongeboren kind. Vrouwen mogen niet zwanger worden als ze dit middel gebruiken. Ook mannen die dit middel gebruiken mogen hun partner niet zwanger maken.

    Zowel mannen als vrouwen moeten daarom een goede anticonceptie gebruiken. Ga met de anticonceptie door tot drie maanden na afloop van de chemokuur. Overleg hierover met uw arts.

  • Gebruik

    Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter.

    Let op de dosering!
    Een te hoge dosering of overmatig gebruik kan ernstige gevolgen hebben voor uw gezondheid.

    Daarom adviseren wij u alert te zijn!
    Controleer het voorschrift op het recept en etiket van uw medicijndoosje.

    Als het (doserings)voorschrift op het etiket is veranderd ten opzichte van de voorafgaande keren en u bent daar niet over geïnformeerd, is het van belang uw behandelend arts te vragen of de gegevens kloppen.

    Hoe?

    Tabletten

    • Neem de tablet zonder kauwen in met een half glas water.
    • Breek de tabletten niet door. Ziet u bij het openmaken van de verpakking kapotte tabletten? Sluit de verpakking dan weer goed en breng deze terug naar de apotheek.
    • Voorkom dat poeder van de tabletten zich door het huis verspreidt, anders kunnen uw huisgenoten er mee in aanraking komen.
    • Krijgt u wat poeder uit gebroken tabletten op uw huid of in uw ogen? Was uw huid dan goed af. Spoel uw ogen met veel water.
    • Komen anderen toch met dit middel in contact. Raad hen dan aan zich meteen af te spoelen. Zo beperken ze de risico's tot het minimum.

    Injecties
    Meestal krijgt u dit middel in het ziekenhuis of in de polikliniek toegediend door een gespecialiseerde verpleegkundige.

    Krijgt u dit middel thuis toegediend door de verpleegkundige? U zult merken dat de verpleegkundige zo hygiënisch mogelijk zal werken. Dit om te voorkomen dat de verpleegkundige zelf of uw huisgenoten in contact komen met het middel. De procedure houdt het volgende in.

    • Handen wassen voor en na het klaarmaken en toedienen van de injectie.
    • Het gebruiken van wegwerpmatjes om morsen te voorkomen.
    • Het gebruiken van wegwerpdoekjes om gemorst materiaal op te nemen.
    • Alle gebruikte spuiten en naalden gaan in een speciale kunststof afvalcontainer (deze kunt u bij de apotheek verkrijgen, een volle container is hier in te leveren).
    • Alle andere gebruikte materialen gaan in een dubbele afvalzak en kunt u met het huisvuil weggooien. Zorg ervoor dat kinderen niet bij de afvalzak kunnen komen!

    Wanneer?
    Per soort kanker is er een ander type behandeling met een ander toedieningsschema. Uw arts bepaalt dit individueel. Gebruikelijk is eenmaal per week of eenmaal per twee weken een bepaald aantal tabletten of injecties. Ook komen kuren voor van enkele dagen achter elkaar of van enkele dagen per week.

    Hoe lang?

    • Kanker: het is afhankelijk van het type kanker hoe lang u dit middel moet gebruiken. Soms wordt methotrexaat gebruikt om het terugkomen van de ziekte te voorkomen.
    • Buitenbaarmoederlijke zwangerschap of mola: de behandeling duurt meestal enkele dagen. Deze kuur moet dan worden herhaald tot de waardes van het zwangerschapshormoon voldoende zijn gedaald.

    Wat te doen met urine, ontlasting, bloed, wondvocht of braaksel?
    Voor uw directe omgeving, zoals huisgenoten, is het verstandig contact te vermijden met uw lichaamsvloeistoffen. Dit betekent niet dat aanraken of zoenen verboden is. Het gaat alleen om maatregelen om niet in aanraking te komen met urine, ontlasting, bloed, wondvocht of braaksel, omdat het geneesmiddel hierin aanwezig is.

    Neem tot minimaal 3 dagen na de laatste dosering de volgende maatregelen.

    • Mannen kunnen het best zittend plassen (net als vrouwen), om spatten te voorkomen. Was na elk toiletbezoek de handen.
    • Spoel na het gebruik van het toilet tweemaal achtereen door, met het wc-deksel dicht. Zo voorkomt u spatten. Maak het toilet elke dag schoon.
    • Doe kleding of beddengoed met urine, ontlasting, bloed of braaksel meteen in de wasmachine. Gebruik daarbij wegwerphandschoenen.
    • Neem urine, ontlasting en braaksel op met een wegwerpmatje of keukenpapier. Gebruik hierbij ook handschoenen. Gooi de materialen weg in een dubbele afvalzak. Maak de plek daarna eventueel schoon met een sopje. Spoel het sopje door het toilet.
    • Ook bloed en wondvocht kunnen het medicijn of restanten ervan bevatten. Daarom gebruikt men bij de behandeling van wonden altijd wegwerphandschoenen. U kunt verband, gaasjes en al het overige wegwerpmateriaal in een dubbele afvalzak doen.
  • Vergeten

    Het is belangrijk dat u dit middel consequent blijft slikken. Mocht u toch een dosis vergeten, neem deze dan zo snel mogelijk in. Maar neem geen dubbele dosis.

    Tabletten

    • Als u dit middel één keer per week gebruikt: bent u de tabletten vergeten en komt u hier binnen een dag achter? Neem de tabletten dan alsnog in. De week er op neem u de methotrexaat weer op de gebruikelijke dag. Ontdekt u het de volgende dag, bel dan de verpleegkundige voor advies.
    • Als u dit middel gedurende enkele dagen om de dag gebruikt: ontdekt u het nog dezelfde dag? Neem de tabletten dan meteen in. Ontdekt u het de volgende dag? Bel dan de verpleegkundige of arts voor advies.
    • Als u dit middel gedurende een aantal dagen één keer per dag moet gebruikt: duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Bel dan uw verpleegkundige of arts voor advies.

    Injecties in het ziekenhuis
    Bent u de afspraak vergeten? Neem dan contact op met het ziekenhuis om een nieuwe afspraak te maken.

    Foliumzuur of folinezuur
    Bent u de foliumzuur of folinezuur vergeten in te nemen? Neem die dan zo snel mogelijk alsnog in, ook als het al bijna tijd is voor de volgende dosis. Deze medicijnen zijn nodig om de bijwerkingen van methotrexaat te bestrijden. Bent u meer dan een dag te laat met innemen? Bel dan ook de verpleegkundige of arts voor advies.

  • Verboden

    autorijden?
    Dit middel vermindert de rijvaardigheid niet.

    alcohol drinken?
    Gebruik geen alcohol. Zowel alcohol als methotrexaat hebben een negatieve invloed op de lever. Door de combinatie is de kans op een leveraandoening veel groter.

    Bovendien irriteert alcohol de slijmvliezen van het maagdarmkanaal. Het vergroot daardoor de kans op bijwerkingen op de maag en de darmen.

    alles eten?
    Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

  • Wisselwerking

    Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'Samenstelling'.

    Raadpleeg uw arts als u ook een van de volgende medicijnen gebruikt of gaat gebruiken. Uw arts kan beslissen of er een ander medicijn mogelijk is met dezelfde werking. Als de arts beslist dat u de combinatie wel kunt gebruiken zijn meestal extra bloedcontroles nodig.

    • Het afweeronderdrukkende middel ciclosporine. Dit medicijn en methotrexaat kunnen elkaars werking en bijwerkingen versterken.
    • De antibiotica co-trimoxazol (trimethoprim/sulfamethoxazol) en trimethoprim kunnen de bijwerkingen van methotrexaat versterken.
    • Probenicide (een middel tegen jicht). Dit medicijn versterkt de bijwerkingen van methotrexaat.
    • Pijnstillers van het NSAID-type, zoals ibuprofen, naproxen, diclofenac en indometacine. Deze pijnstillers versterken de bijwerkingen van methotrexaat.
    • De middelen tegen epilepsie, valproïnezuur, carbamazepine, fenytoïne en fenobarbital. Sommige van deze medicijnen worden ook gebruikt bij zenuwpijn en manische depressiviteit. Methotrexaat kan de werking van deze medicijnen verminderen.
    • Vaccins. Meld altijd aan de arts dat u methotrexaat gebruikt. Methotrexaat kan de werkzaamheid van sommige soorten vaccins verminderen en de kans op bijwerkingen door de vaccins vergroten. Overleg met uw apotheker of arts als u moet worden gevaccineerd.
    • De bloedverdunners acenocoumarol en fenprocoumon. Methotrexaat kan de werking van de bloedverdunner beïnvloeden. Licht de trombosedienst daarom in als u methotrexaat gaat gebruiken, de dosering verandert of als u stopt met het gebruik van methotrexaat.
    • Tamoxifen, een anti-oestrogeen, dat gebruikt wordt bij bepaalde vormen van borstkanker. Het verzwakt de werking van methotrexaat. Raadpleeg uw arts.

    Als u overweegt vrij verkrijgbare medicijnen (zonder recept) te gaan gebruiken, overleg dan eerst met uw apotheek. De werkzame stoffen van een vrij verkrijgbaar medicijn kan voor een wisselwerking met uw voorgeschreven medicatie zorgen.

    Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

    Het is belangrijk dat uw arts weet welke medicijnen u nog meer gebruikt. Neem daarom uw medicatieoverzicht mee als u naar het ziekenhuis gaat. Dit is een overzicht waarop staat welke medicijnen u gebruikt, maar ook of u bijvoorbeeld allergisch bent voor bepaalde medicijnen. U kunt dit overzicht bij uw eigen apotheek opvragen. Krijgt u in het ziekenhuis nieuwe medicijnen, of verandert er iets aan uw medicijngebruik? Geef dit dan ook weer door aan uw eigen apotheek. Dan blijft uw medicatieoverzicht actueel.

  • Zwangerschap

    Zwangerschap
    U mag dit middel NIET gebruiken als u zwanger bent. Tijdens de chemokuur en tot 3 maanden na beëindiging ervan mag u niet zwanger worden.

    Ook mannen die dit middel gebruiken, moeten tijdens de chemokuur en tot minimaal 3 maanden na de beëindiging ervan middelen ter voorkoming van zwangerschap (condooms) gebruiken. Er is een grote kans dat dit middel aangeboren afwijkingen bij het kind veroorzaakt.

    Borstvoeding
    Geef GEEN borstvoeding als u dit middel moet gebruiken. Van dit middel komt veel in de moedermelk terecht. Het zal ernstige bijwerkingen bij het kind geven.

  • Stoppen

    Een chemokuur is zwaar en kan moeilijk vol te houden zijn, ook al helpt het u de ziekte te verslaan. Wordt de behandeling u te zwaar, bespreek dat dan met uw arts of verpleegkundige. Samen kunt u de bijwerkingen bespreken en kijken of er alternatieven zijn.

  • Handelsinformatie

    Methotrexaat is sinds 1954 internationaal op de markt. Een veel gebruikte benaming voor methotrexaat is MTX.

    Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Emthexate en als het merkloze Methotrexaat en Methotrexate. Het is te verkrijgen in tabletten en injecties.

Laatst gewijzigd op: 01 augustus 2013

Herhaalrecept

Gebruikt u MTX? Via deze website kunt u een herhaalrecept aanvragen

Meld bijwerkingen

Een paar minuten van uw tijd kan een leven redden.

Omdat niet alle bijwerkingen bekend zijn op het moment dat een geneesmiddel of een vaccin op de markt wordt gebracht, zijn meldingen uit de praktijk onmisbaar voor een veilig geneesmiddelgebruik.

Lareb verzamelt alle bijwerkingen van geneesmiddelen en vaccins in Nederland. Daardoor valt het snel op als een bijwerking vaak voorkomt. Dit systeem werkt alleen als er zoveel mogelijk bijwerkingen gemeld worden door zorgverleners, apothekers en patiënten.

Uw melding is dus belangrijk om geneesmiddelen nog veiliger te maken!

Meld bijwerkingen